"KAKTUSY W SWOIM NATURALNYM ŚRODOWISKU"

Rodzina CACTACEAE w toku swojej ewolucji opanowała dwa kontynenty: Amerykę Południową i Amerykę Północną. Swoją ewolucję kaktusy rozpoczęły ponad 50 milionów lat temu w tropikalnych lasach gdzie obecnie położone s± państwa: Kolumbia i Wenezuela. W tym okresie w dziejach Ziemi obie Ameryki były od siebie oddzielone, dlatego kaktusy rozwijały się wtedy na terenach Ameryki południowej. Znaczny ich rozwój i typowe ukształtowanie ma miejsce ok. 17 milionów lat temu z chwilą powstania na kontynencie Andów, co powoduje znaczne zmiany klimatyczne i powstawanie suchych obszarów, do których zasiedlania kaktusy przystosowuj± się znacznie lepiej niż inne rozwijające się wtedy rośliny. W czasie łączenia obu Ameryk, ok 3 mil. lat temu kaktusy zaczynaj± masowo rozprzestrzeniać się na terenach Ameryki Północnej, ale ich pierwsze nasiona docieraj± tam wcześniej, gdzieś ok. 10 mln. lat temu. W czasie swojej ekspansji ewolucyjnej na te dwa izolowane kontynenty, przystosowuj± się do bardzo różnorodnych warunków klimatycznych, rozciągających się od Kanady aż po Patagonię. Panująca między tymi obszarami różnorodność stref klimatycznoroślinnych doprowadziła tę grupę roślin do wytworzenia szeregu form, różniących się między sobą wyglądem i wieloma cechami ukształtowanymi w związku z zasiedlaniem różnych ekosystemów. Taka różnorodność w rodzinie CACTACEAE daje nam możliwość gromadzenia roślin o ciekawym wyglądzie, ale z drugiej strony stawia nas przed koniecznością zapewnienia roślinom odpowiednich warunków, do których przystosowały się przez miliony lat ewolucji. Często są to warunki skrajnie odmienne.

Bardzo skrótowo możemy je podzielić na kilka grup:

- pustynie piaszczyste i kamieniste, gorące i bardzo suche, czasem nawet deszcze nie padają kilka lat,

- stepy szybko wysychające po dość obfitych opadach,

- sawanny, zwykle panują dość wysokie temperatury, opady mogą być dość obfite, ale bardzo nieregularne

- obszary wysoko górskie, duża różnica temperatur między dniem a noc±, często występują przymrozki, opady przeplatane okresami suszy,

- obszary z regularnie występującymi: śniegiem i mrozem,

- obszary tropikalne z dużą ilością opadów i zawsze wysoką temperaturą.

Każda z przedstawionych grup posiada swoją typową florę kaktusową przy czym w obszarach tropikalnych rosną tylko nieliczne grupy kaktusów, głównie epifityczne. Natomiast najbardziej upodobały sobie kaktusy warunki związane z klimatem stepowym.

-KAKTUSY AMERYKI POŁÓDNIOWEJ- Klimat Ameryki Południowej kształtują zasadniczo trzy czynniki: na wschodzie Ocean Atlantycki, dostarczający wilgotnego i ciepłego powietrza, na zachodzie Ocean Spokojny z morskim chłodnym prądem Humboldta oraz rozciągające się z północy kontynentu na południe pasmo Andów. Znacznie większą wschodnią część kontynentu porasta las tropikalny, a z kaktusów występują tylko gatunki epifityczne. Kaktusy w Ameryce Południowej upodobały sobie bardziej środkową część kontynentu, występując masowo po obu stronach Andów oraz docierając na południowy koniec kontynentu do Patagonii. Jest to kraina w Argentynie o bardzo suchym klimacie, a w okresie zimowym panuj± regularnie silne mrozy.

Rośnie tu kilka ciekawych roślin z rodzaju: Maihuenia, Austrococtus, Pterocactus, Tephrocactus oraz nieliczne Gymnocalycia. Do bardzo ostrych warunków klimatycznych znakomicie przystosowały się rodzaje kaktusów zasiedlające zachodnią część kontynentu. Po zachodniej stronie pasma Andów położone jest wąskie terytorium Chile. W jego północnej części występuj± najbardziej pustynne obszary Ziemi, gdzie często nie pada przez kilka lat. Rosnące tam kaktusy, które jedyną dostępną wilgoć czerpią z mgły. Są to przedstawiciele rodzaju Copiacoa oraz miniaturowe Chileorebutie. Natomiast bardziej na południe, gdzie występują opady tylko w okresie zimowym rosną: Neoporterie, Neochilenie, Horridocactusy, Eriosyce.

Z kaktusów kolumnowych spotkać można przedstawicieli rodzaju Trichocereus oraz liczne Eulychnie, wspaniale wyciernione. W sąsiednim Peru mamy kilka krańcowo różnych typów klimatu. Wysoko w górach na obszarach nawet do 5000m n.p.m. rosną przedstawiciele rodzaju Oroya, a nieco niżej Matucany. Zbocza gór i doliny porastaj± białe kolumnowe rośliny z rodzaju Espostoa oraz Oreocereusy, które docieraj± tu z południa Boliwii. Rodzaj Lobivia ma tu także swoich reprezentantów. W cieplejszych wschodnich rejonach Peru spotykamy Melocactusy. Wschodnia strona Andów jest obszarem o dużej liczbie gatunków mających różne wymagania uprawowe. Wiele gatunków wysoko górskich, rosnących w Boliwii, Argentynie wytrzymuje nawet przymrozki, natomiast gatunki rozprzestrzeniające się bardziej na wschód, głównie z Brazylii to wybitnie ciepłolubne rośliny.

Prawdziwym "rajem kaktusowym" są tereny południowej Boliwii i północno-zachodniej Argentyny. W Argentynie występuje najwięcej gatunków z rodzaju Gymnocalycium w prowincjach Cordoba, La Rioja, Salta. Najmocniej ociernione są gatunki wysokogórskie z pasma Sierra de Famatia. Prowincja Salta jest obszarem wysokogórski, swoje stanowiska ma tu wiele znanych kaktusów z rodzaju: Lobivia, Acanthocalycium, Rebutia, Parodia oraz wiele kolumnowych Trichocereusów, tworzących zarośla na zboczach górskich. W kierunku północnym zestaw występujących gatunków jest [podobny jak w Salcie. Wysoko w górach rośnie Tephrocactus. Znajdują się tu stanowiska jednej z najbardziej ociernionych Lobivii: Lobivia ferox, znacznie różniącej się wyglądem w zależności od miejsca występowania.

Również obszary południowo-zachodniej Boliwii są typowo wysokogórskie (od 4000m n.p.m.). na najwyżej położonych terenach rośnie endemit Newerdermania vorwerkii. Górskie zbocza i doliny porastają liczne Lobivie i Parodie. Gatunki boliwijskie P. maasti i P. maxima mają największe ciernie. Szczególnie atrakcyjnie wyglądają "lasy" białych Oreocereusów rosnących razem z Trichocereusami. Pomiędzy nimi zagrzebane w podłożu rosną miniaturki: Sulcorebutie.

Inny typ klimatu występuje na wschodzie Boliwii w Gran Chaco. Obfite deszcze padają w miesiącach letnich kiedy jest bardzo ciepło, natomiast w porze zimowej jest tu zupełnie sucho. Kaktusy muszą tu konkurować z innymi roślinami jak drzewa liściaste, krzewy i palmy. Stąd sporo gatunków epifitycznych. Występują Opuncje, Petreskiopsis, Cereusy. Rośnie tu kilkanaście gatunków i form z rodzaju Gymnocalycium. Najbardziej znane są: G. mihanovichii, G. damsii, G.megatae. Swoje stanowisko ma tu rodzaj Echinopsis. Wiele gatunków tu rosnących ma swój zasięg, aż do Paragwaju. W Paragwaju, w jego wschodniej części występują liczne Notocactus, Wigginsie oraz znacznie różniące się wyglądem od występujących w Argentynie Gymnocalycia: G. denudatum, G. horstii, G. paraguayense. Wszystkie te rośliny porastają liczne górskie łąki porośnięte trawą. W podobnych warunkach rosną rośliny w Urugwaju. Są to rodzaje: Notocactus, Echinopsis oraz kolejni przedstawiciele rodzaju gymnocalycium: G. leeanum, G. gurkeanum, G. hyptiacanthum. Południowa Brazylia ma ukształtowanie terenu zbliżone do uprzednio omawianych, ale klimat jest bardziej ciepły. Są tu typowe stanowiska rodzajów: Eriocactus, Brasilicactus. Występują również kolejni przedstawiciele rodzajów Notocactus, Gymnocalycium, Frailea. Sporo jest tutaj kaktusów kolumnowych o pięknych barwach cierni i naskórka. Podobnie liczne Cerusowate (Arrajadoa, Austrocephalocereus, Buiningia, Micranthocereus) rosną w środkowej Brazylii. Klimat jest tu bardzo ciepły (temperatura nie spada poniżej 10 stopni C), dodatkowo deszcze padają często i obficie. Wszystkie rosnące tu kaktusy to rośliny lubiące dużo ciepła. Obszary te upodobały sobie gatunki z rodzaju Melocactus, Discocactus. Niektóre z gatunków z tych rodzajów maj± swoich reprezentantów w innych ciepłych rejonach Boliwii, Paragwaju, Wenezueli. Brazylia środkowa, a ściślej Minas Gerais to obszar występowania bardzo pięknego rodzaju Uebelmannia.